KULTURA

Kaszuby to kraina o niepowtarzalnym, różnorodnym krajobrazie pełnym lasów, jezior, rzek i malowniczych wzgórz morenowych. Natomiast mieszkańcy – Kaszubi – tworzą niepowtarzalny klimat i odrębność tego regionu. Dzielą się na wiele podgrup etnograficznych, zróżnicowanych językowo i kulturowo m.in.: Gochy – Gôchë, Krubanie – Krëbane, Lesacy – Lesôcë, Borowiacy Tucholscy – Borowiany Tuchòłki, Zaboracy – Zabòrôcë. Ich wyjątkowość to przede wszystkim kultura, której są wierni od lat i którą przekazują z pokolenia na pokolenie. To język, jakim się posługują po dziś dzień, wyjątkowy w skali światowej. Strój ludowy, który noszą z dumą i szacunkiem, dostojnie go prezentując podczas uroczystości kościelnych, to tradycje i zwyczaje związane z ich życiem codziennym, a także sztuka rodzima – rzemiosła ludowe i rękodzieło którą uprawiają w małych domowych pracowniach. Nie tworzą wielkich fabryk ani zakładów wytwórczych, są wierni swojej historii ręcznie wyrabianych przedmiotów, które rozpoznawalne są w całej Polsce.

haft

HAFT na Kaszubach ma bardzo długa tradycję. Początkowo powstał on w klasztorach norbertanek w Żukowie i Benedyktynek w Żarnowcu. Natomiast wielobarwny haft kaszubski powstał w początkach XX wieku dzięki Teodorze i Izydorowi Gulgowskim, którzy to w 1906 roku zorganizowali we Wdzydzach Kiszewskich pierwszy kurs hafciarski. Istnieje wiele szkół  haftu charakteryzujących się różnorodnym wzornictwem i kolorystyką. Najstarsza ze szkół – wdzydzka znana jest z bogatego wzornictwa i kolorowych kompozycji , głównie z przewagą kolorów: niebieskiego , czerwonego, zielonego, czarnego i żółtego.

Najbardziej rozpoznawalnym elementem folkloru kaszubskiego obok stroju są KASZUBSKIE NUTY lub inakaszubskie nutyczej KASZUBSKI ALFABET  czy KASZUBSKIE ABECADŁO.  Elementy tej  tradycyjnej pieśni- wyliczanki umieszczone są na pięciolinii i ułatwiają naukę kaszubskich słów jak i również prezentują kaszubskie nazwy przedmiotów codziennego użytku. Współcześnie Kaszubskie Nuty są sztandarowym repertuarem regionalnych kapel oraz zespołów folklorystycznych.

Ludowa sztuka wyrobu i wypalania przedmiotów z gliny należy do najstarszych wytworów kultury na świecie. Gliniane naczynia robiono i wypalano na Kaszubach już od dawna, a pochodziły one z rodzimych warsztatów ceramicznych. Warsztat tego rzemiosła przekazywany był z pokolenia na pokolenie. Na przełomie XIX i XX wieku na terenie Pomorza istniały trzy duże ośrodki garncarskie: w Kościerzynie, Kartuzach oraz Chmielnie. Charakterystyczne sploty , motywy oraz wzory  ceramiczne po dziś dzień zdobią wazony, lichtarze, popielniczki, talerze czy też inne przedmioty użytku codziennego.

Plecionkarstwo na Kaszubach było jedną z najważniejszych form twórczości ludowej. Miało także charakter użytkowy – służyło w codziennym życiu domostwom i gospodarstwom. Wyplatano kosze, łubianki, kipy oraz wiadra. Najczęstszym surowcem wykorzystywanym w plecionkarstwie były: korzenie sosny, wiklina, gałązki i korzenie jałowca, świerku, słoma i sitowie. Najbardziej znana szkołą plecionkarstwa była szkoła wdzydzka, słynąca z tacek, dzbanków, koszyków miseczek. Mistrzynią szkoły była nieżyjąca już Helena Knut, która pozostawiła po sobie wielu uczniów. Współcześnie plecionkarze wytwarzają oprócz naczyń i koszy, meble , pudełka,  różnego rodzaju pojemniki czy też maty i herbaciarki.

Malowanie obrazów na szkle należy do wyjątkowych przykładów twórczości ludowej Kaszub. Najstarszy obraz pochodzi z 1818 roku i nosi nazwę „Ecce Mater” – przedstawia Matkę Bolesna w owalnym obramowaniu. Charakterystyczną cechą  kaszubskiego malarstwa na szkle było przedstawianie obrazków świętych – w większości były to drzeworyty przyklejane do szyby otoczone kwiatowym ornamentem malowanym bezpośrednio na szkle . W późniejszych latach zaczęto również malować pejzaże oraz scenki rodzajowe. Dzięki organizacji warsztatów kaszubskiego malarstwa na szkle ożywiono i podtrzymano  tą tradycję. W dzisiejszych czasach na szkle maluje się dużo z naciskiem na tradycyjne tematy i technikę. Używa się przede wszystkim farb olejnych a maluje  pędzlem i piórem.


Aby zapoznać się bliżej z kulturą kaszubską należy przyjechać do Wdzydz Kiszewskich, gdzie znajduje się muzeum etnograficzne. Zajmuje ono powierzchnię 22 ha, na której znajduje się 45 obiektów architektury ludowej z XVII-XX w. z terenu Kaszub i Kociewia. W skansenie możemy wejść do tradycyjnej chëczy, czyli chaty, w której mieszkali Kaszubi i podziwiać tradycyjne meble, DSC_1634-Wdzydze-Kiszewskie---skansena w szczególności szelbiągi i kuchenne kredensy ręcznie zdobione przez snycerzy. Odwiedzając Swornegacie, zwiedzić można Kaszubski Dom Rękodzieła Ludowego, gdzie odbywają się jarmarki i kiermasze rękodzieła ludowego oraz organizowane są wystawy prac twórców regionalnych. Jednym z nich był ludowy artysta Józef Chełmowski, który w domu rodzinnym w miejscowości Brusy-Jaglie stworzył muzeum regionalne i skansen pszczelarstwa. Znajdują się tam jego rzeźby, obrazy, pamiątki rodzinne, przedmioty codziennego użytku i narzędzia używane w gospodarstwie.

Wydarzenia związane z historią Kaszub prezentowane są podczas corocznych inscenizacji. W Krojantach, w każdą pierwszą niedzielę września odbywa się widowisko szarża polskiej kawalerii, podczas której rekonstruowane są wydarzenia wojny obronnej z 1939 roku. W sierpniu natomiast Muzeum Narodowe w Gdańsku przygotowuje Batalię Napoleońską, której celem jest rekonstrukcja historyczna serii bitew i potyczek stoczonych przez armię Napoleona podczas kampanii w latach 1806-1807 na Pomorzu. Widowisko odbywa się na terenie Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie. Bitwa Kaszubów pod Wiedniem, w której w 1683 roku wojska dowodzone przez króla Jana III Sobieskiego pokonały Turków to kolejna plenerowa impreza, która tradycyjnie odbywa się w trzecią niedzielę września w Brzeźnie Szlacheckim.